Intermezzo: Onbegrijpelijke liefde

Nobelprijswinnaar Mario Vargas Llosa waagt zich in 'Het ongrijpbare meisje' voor het eerst aan een tumultueus liefdesverhaal. Hij schetst een onvergetelijk portret van een wondermooie maar ondoordringbare vrouw, à la Flaubert. 

Het 'stoute meisje', zoals het hoofdpersonage zich noemt, meet zich in elk hoofdstuk een verschillende identiteit aan om haar ambities te stillen. Haar verhaal bevat één constante: ze weet steeds het leven van de brave, hopeloos verliefde Ricardo te verstoren. Zijn passie voor haar wordt slechts beantwoord door een kil gedogen. Meer zelfs, ze maakt sans gêne gebruik van zijn welwillendheid in tijdens van nood - om daarna weer hopeloos te verdwijnen. Vargas Llosa hanteert een nuchtere schrijfstijl om de psychologische geloofwaardigheid van zijn personages hoog te houden. Hoewel ik het moeilijk vind te blijven geloven in hun 'toevallige' ontmoetingen en eeuwige binding, blijft het verhaal van de onweerstaanbare liefde inspireren.

De romans van de Peruaanse schrijver bevatten terugkerende succeselementen. Zo geeft de historische achtergrond ook deze roman een extra dimensie. We volgen Ricardo in het kleurrijke Lima van zijn kinderjaren, het woelige Parijs van de jaren '60, het swingende Londen in de jaren '70 alsook Tokio en Madrid. Het leven van Vargas Llosa is zo met het verhaal verweven dat het een kunst is realiteit en fantasie te onderscheiden. Typerend is desillusie van Ricardo over het utopische communisme en zijn evolutie naar het neoliberalisme. Het turbulente politieke leven in Peru, waarin Vargas Llosa zelf een onmiskenbare rol speelde, wordt eveneens op ingenieuze wijze in het verhaal geïntegreerd.

'Het ongrijpbare meisje' is ook een nieuwe ode aan de literatuur. De verwijzingen naar en stijlelementen van Russiche auteurs zijn ontelbaar. We herkennen de wreedheid en kritische ingesteldheid van Madame Bovary in het karakter van het ongrijpbare meisje. De oneindige bewondering van Vargas Llosa voor Flaubert's klassieker is bekend. Emma Bovary lijdt in het plattelandsleven van de jaren 1830 onder het feit dat alleen mannen vrijheid en rijkdom kunnen bezitten. Het stoute meisje voelt zich in het stedelijke helft in de 2e helft van de 20e eeuw net zo benadeeld en ontziet niemand in haar weg naar de top. Zo slaagt Vargas Llosa er toch nog in om ons begrip te wekken voor een onbetrouwbare, zelfzuchtige vrouw. Het tragikomische 'ongrijpbare meisje' bevestigt wederom zijn groots schrijverschap.

Intermezzo: "Soms wordt een poëtische daad politiek en soms wordt een politieke daad poëtisch"

Kunstenaar Francis Alÿs zoekt in zijn oeuvre op een haast kinderlijke manier de zin en zinloosheid van de huidige maatschappij. De Belgische kunstenaar uit Mexico-stad geniet internationale faam maar is in het vaderland amper bekend. Kunsthal Wiels in Brussel heeft de eer om de overzichtstentoonstelling 'A story of deception' aan te bieden.

Francis Alÿs zoekt in 'The green line' grenzen op. Letterlijk.
Foto: Julien Devaux/Francis Alÿs

Francis Alÿs (°1959) lijkt een Latijns-Amerikaan in hart en nieren. Hij verliet België voor zijn studie architectuur in Italië en ontdekte door een bouwproject Mexico-Stad. De haat-liefdeverhouding met Latijns-Amerika typeert een groot deel van zijn werk. In de video 'When faith moves mountains' (2002) scheppen 500 Peruanen met spades in de blakende zon een berg 10 centimeter verder, niet toevallig op het moment dat het regime een democratische overgang maakt. Kortom: heeft al dat werk wel zin?

Als een van de belangrijkste hedendaagse kunstenaars stelde Alÿs al tentoon in biënnales in Sao Paolo, Venetië en Istanbul. De overzichtstentoonstelling kreeg in het Tate Modern al 50.000 bezoekers over de vloer en verhuist in februari naar het Moma in New York. Toch zal voor het grote publiek 'A story of deception' wellicht een eerste kennismaking zijn.

De bewust onoverzichtelijke tentoonstelling lokt ons van het ene naar het andere werk: video's, schilderijtjes, tekeningen en installaties. Elk werk doet nadenken over illusies en ontgoocheling. 'Abukir' lijkt een romantisch dorpsschilderijtje tot we wat dichter komen en een betonnen muur middenin het dorp ontwaren - ontnuchterend. In 'Sometimes making something leads to nothing' sleept de kunstenaar een ijsblok door de straten van Mexico-Stad. Absurd? Het is soms even zoeken naar de symboliek: in Latijns-Amerika leveren veel inspanningen weinig tot niets op, met alle frustraties tot gevolg.

Alÿs neemt nooit een politiek standpunt in maar legt zijn vinger graag op gevoeligheden: "Soms wordt een poëtische daad politiek en soms wordt een politieke daad poëtisch'. 'The green line' is daar het ideale voorbeeld van. De kunstenaar wandelt met een kapot blik groene verf langs de Israëlisch-Palestijnse grens in Jeruzalem. Hij laat daarbij een groen, vergankelijk spoor achter en stelt daarbij niet alleen het conflict, maar ook het niemandsland in de conflictzone in vraag. De confronterende maatschappijkritiek blijft licht door de kinderlijke stijl van zijn oeuvre: uitdagend, verwonderend, puur. 'A story of deception' is een fascinerende kennismaking met Alÿs en stemt tot nadenken over zinloosheid, utopie en Palestina.

A story of deception' is nog tot 30 januari te bezichtigen in kunstencentrum Wiels.

"Sometimes making something leads to nothing" (1997)
Foto: Francis Alÿs 

Intermezzo: Blogs can change your point of view

Eerlijk: we waren allemaal een beetje sceptisch over onze toekomstige blog. Andrew Sullivan geeft met zijn essay Why I blog een frisse goesting om er iets verpletterend goed van te maken.

Het is gemakkelijk om dit essay te bekritiseren. Immers, hoe durft Sullivan deze manier van schrijven te vergelijken met - en zelfs te prefereren boven - de traditionele, oerdegelijke krantenjournalistiek? Die gedetailleerd beschreven voelbare intimiteit tussen blogger en lezer - wat moeten we ons daar precies bij voorstellen? Kortom: af en toe gaat de wenkbrauw omhoog.

Toch kan het soms deugd doen de ons met de soeplepel ingegoten kritische ingesteldheid te laten varen (sorry meneer Assange). Laten we ons eens even helemaal meeslepen met Sullivan's verhaal over a golden era for journalism. Het is een mooi verhaal ... Schrijvers die al eeuwen dromen van publicatie beschikken nu ein-de-lijk over de tools en het publiek. Miskende maar grootse literatoren hebben een forum voor hun werk. Wie weet, wat hebben we gedurende al die eeuwen misschien gemist wegens onbekwame uitgevers of hoofdredacteurs? En, waren Plato en Montaigne immers ook geen bloggers avant la lettre?; zo suggereert Sullivan.

Het sprookje gaat verder. Bovenstaande miskende schrijvers delen niet alleen hun kennis en hun unieke schrijfstijl met de gehele wereldbevolking; ze zijn ook een middel om de boodschap van de lezers te verspreiden. Bloggen is in deze redenering ook nog eens de meest menselijke en persoonlijke manier van schrijven. Daar zorgen de 'brutale, directe, emotioneel onstabiele' lezersreacties wel voor. Sullivan schuwt geen grote woorden: blogging is a freedom from above and a ressurection from below.


Wat moet bloggen heerlijk zijn! De kriebels voor een eigen Web-logboek zijn heviger dan ooit. Dank u meneer Sullivan, u heeft me overtuigd. Blogs can change your point of view.